Mùa đông cuối cho một cuộc tình St

Nếu có thể, anh muốn giữ em thật chặt bên mình, qua mùa đông này và những mùa đông tiếp nữa…

Hà nội mùa này bắt đầu trở lạnh. Một cái cảm giác nhẹ nhàng thấm vào da thịt khiến ai cũng muốn khẽ ôm lấy người thân yêu của mình. Anh ôm em vào lòng, xiết chặt vòng tay. Anh hít hà mùi tóc em thoảng trong gió. Một chút se lành đầu mùa làm ta cảm thấy muốn được yêu thương. Nếu có thể, anh muốn giữ em thật chặt bên mình, qua mùa đông này và những mùa đông tiếp nữa…Nhưng anh biết, anh sẽ phải buông tay…
Đây có lẽ sẽ là mùa đông cuối cùng mình bên nhau. Em sẽ rời xa vùng đất này để đến một phương trời khác, mới lạ, xa xôi và có những điều thú vị hơn chờ đón. Đó là cuộc sống tươi đẹp mà em mơ mộng và vì nó em đành để lại phía sau tình yêu của mình. Một tình yêu với em hoặc với vô số những người khác chỉ là quá ngắn ngủi: Một năm tròn!
Lần đầu tiên nhìn thấy nụ cười tươi rói của em giữa một buổi chiều đông anh đã thấy trong lòng mình rạo rực. Một cảm giác khó tả vô cùng. Anh biết rồi đây mình sẽ yêu cô gái này mất thôi. Yêu nụ cười trong veo như thiên thần, yêu đôi mắt lúc nào cũng ánh lên niềm vui và nghị lực, yêu con người và mọi thứ thuộc về em. Phải rồi, mọi thứ thuộc về em…Nhưng anh không nghĩ được rằng, anh sẽ phải yêu cả nỗi đau mà em để lại.
Mùa đông cuối cho một cuộc tình - 1
Anh ôm em vào lòng, xiết chặt vòng tay. Anh hít hà mùi tóc em thoảng trong gió. Một chút se lành đầu mùa làm ta cảm thấy muốn được yêu thương. (Ảnh minh họa)
Anh yêu em vì em là một cô gái đặc biệt. Một cô gái không ủy mị với tình yêu, không đặt tiếng gọi ái tình tha thiết trong lồng ngực. Em sống cuồng nhiệt, đam mê khám phá và với em, tình yêu cũng chỉ là một điều mới lạ. Nếu một ngày nào đó em hiểu rõ về nó, em sẽ lại ra đi…Em đã nói với anh những lời như vậy để “cảnh báo” với em rằng đừng vội vã nói lời yêu em nếu không muốn bị tổn thương khi một ngày nào đó em bất chợt ra đi. Em hứa sẽ yêu cuồng nhiệt nhưng không hứa sẽ ở lại cuộc đời anh mãi mãi. Có quá nhiều điều chờ đón em, cần em tới để khám phá…Nếu tình yêu là một sức mạnh diệu kì, nó có thể hóa giải và khiến em ở lại nhưng nếu không, em có thể sẽ ra đi bất cứ lúc nào… Anh đã đồng ý. Được yêu em là quá đủ, không cần biết ngắn dài bao lâu.
Hơn một năm mình yêu nhau là hơn một năm của những trải nghiệm. Mình đi sâu vào từng cảm xúc, chia sẻ cùng nhau mọi nỗi niềm. Anh nghĩ rằng quan trọng không phải là người ta yêu nhau bao lâu mà là yêu nhau được bao nhiêu. Sức nặng của tình cảm có thể được đong đếm bằng thời gian nhưng không thể đo được bằng cảm xúc. Anh yêu em nhiều hơn ngày đầu rung động. Anh tin rằng em cũng như vậy. Chúng mình đã có một tình yêu sâu nặng. Có thể nói về tình yêu hai đứa mình như thế!
Anh yêu em vì em là một cô gái đặc biệt vì em là một cô gái không giống bất kì một người nào. Và cũng chính điều đó làm anh phải trải qua thêm một cảm giác nữa: Mất em! Khi em quyết định sẽ đi nước ngoài học và làm việc, anh đã cảm thấy thật xót xa. Một năm không phải là quá nhiều nhưng đủ sâm đậm để anh yêu em và đủ day dứt để anh quên được em. Anh không dám níu giữ vì ngay từ khi yêu em, em đã nói anh cần phải chuẩn bị cho cái ngày em bất chợp rời xa. Anh biết, người con gái mạnh mẽ như em một khi đã đưa ra quyết định thì sẽ khó lòng mà khiến em thay đổi. Anh hiểu rằng em yêu anh và để quyết định điều đó em còn đau khổ hơn anh gấp vạn. Nếu đó là cuộc sống của em, anh sẽ để em ra đi. Anh yêu em – một thiên thần và vì thế anh không muốn cắt bỏ đi đôi cánh ước mơ của em. Anh chấp nhận buông tay…
Mùa đông cuối cho một cuộc tình - 2
Những mùa đông tới hắn sẽ lạnh hơn…Đây là mùa đông cuối cùng mình bên nhau…Anh sẽ tự sưởi ấm cho mình! (Ảnh minh họa)
Anh không biết tới ngày nào em mới quay lại, 1 năm, 5 năm, 7 năm hoặc lâu hơn thế nữa…Anh cũng không biết ngày em quay lại em có còn là người con gái anh yêu hay không, còn dành chút tình cảm nào cho anh hay không. Anh cũng không biết anh có thể chờ đợi em trong bao lâu: Vài tháng, vài năm hay cả một đời? Nhưng có một điều anh dám chắc, anh sẽ đợi, đợi cho tới khi nào em quay về hoặc cho tới khi nào tình yêu trong anh cũng vụt tan…
Anh không nói lời níu kéo và càng sẽ không nói về một sự chờ đợi. Anh sẽ sống cuộc sống của anh, với những giấc mơ và điều mà anh muốn làm…Anh không muốn em day dứt về sự ra đi của mình bằng lời nói về sự chờ đợi của anh. Anh muốn để em thoải mái bước đi mà không vướng bận về nỗi buồn em để lại cho anh…
Những mùa đông tới hắn sẽ lạnh hơn…Đây là mùa đông cuối cùng mình bên nhau…Anh sẽ tự sưởi ấm cho mình!

Diễn văn chấn động của doanh nhân Việt suýt tự sát ở Mỹ

Bài diễn văn của Tiến sỹ Trần Vinh Dự gây chấn động dư luận và được so sánh với bài phát biểu của huyền thoại Steve Jobs tại ĐH Stanford năm 2005.

    Chỉ trong một thời gian ngắn, bài diễn văn này được chia sẻ rất nhiều trên các trang mạng xã hội.
    Chủ nhân của bài diễn văn gây chấn động ấy là doanh nhân, Tiến sỹ Trần Vinh Dự - Chủ tịch Trường Cao đẳng Nghề Việt Mỹ (VATC) và Chủ tịch Trung tâm Quốc tế của Đại học Broward College (Mỹ) tại Việt Nam.
    Trao đổi với chúng tôi, TS Trần Vinh Dự cho biết, đây là bài diễn văn ông nói trong lễ tốt nghiệp của sinh viên trường Cao đẳng Nghề Việt Mỹ vào tháng 3/2010.
    Tiến sĩ Trần Vinh Dự với bài diễn văn gây chấn động.
    Nhiều người bình luận luận cho rằng bài phát biểu giống với bài diễn văn của nhân vật huyền thoại Steve Jobs tại lễ tốt nghiệp của ĐH Stanford năm 2005; “bài phát biểu của Steve Jobs ở Việt Nam”.
    Một độc giả khác đánh giá: “Bài viết có chiều sâu và sức hút kỳ lạ!”;“ Bài phát biểu quá hay, vì nó xuất phát từ trái tim chân thành và bộ não chứa đầy tri thức, trải nghiệm”…
    Trong bài diễn văn của mình nói với sinh viên ngày ra trường, TS Trần Vinh Dự đưa ra 3 điều: Sự thất bại, sự hữu hạn của cuộc đời, sự thành đạt và hạnh phúc.
    Chúng tôi xin phép đăng tải nguyên văn bài diễn văn “kinh điển” gây chấn động này của TS Trần Vinh Dự:
    Tôi rất hân hạnh được có mặt trong buổi lễ tốt nghiệp ngày hôm nay của các bạn, những cựu sinh viên yêu quý của trường Cao đẳng Nghề Việt Mỹ.
    Trong ngày vui này, tôi muốn chia sẻ với các bạn 3 điều với tư cách là một người bạn. Chỉ có 3 điều thôi, không có gì là lớn lao.
    Điều thứ nhất là về sự thất bại 
    Tôi tự cho mình là một người dám chấp nhận thất bại. Thất bại đầu đời của tôi là trong năm đầu Đại học. Tôi vào học Đại học Quốc Gia Hà Nội năm 1995 và đặt mục tiêu phải lấy được học bổng để đi Úc học ngay trong năm đầu tiên.
    Để làm được việc đó, tôi phải đứng đầu trường về thành tích học tập. Kết quả học tập của tôi năm đó đứng đầu trường.
    Nhưng đáng tiếc là chương trình học bổng của Úc mà tôi nhắm tới năm đó kết thúc. Giấc mơ không thành, tôi đã khóc nhiều ngày, nhưng tôi không bỏ cuộc.
    Khi tốt nghiệp Đại học, tôi cũng tốt nghiệp đứng đầu khoá. Tôi được trường Đại học Quốc Gia Hà Nội giữ lại làm giảng viên. Thế nhưng mức lương khi đó chỉ có 400 nghìn đồng mỗi tháng, đủ cho tôi uống café và ăn sáng vài ngày.
    Tôi nộp hồ sơ xin việc ở nhiều nơi, và trong suốt 6 tháng trời, tôi chỉ nhận được hết cái lắc đầu này tới cái lắc đầu khác. Lại một thất bại nữa.
    Sự thất bại trong việc tìm việc làm tốt và lương cao khiến tôi nhận ra tôi cần phải làm tốt hơn nữa. Tôi đã dành một năm tự học và xin học bổng.
    Thời kỳ này áp lực lớn tới mức tóc trên đầu tôi rụng từng mảng. Tôi cao 1m74, và khi đó tôi chỉ nặng hơn 50 kg đôi chút.
    Nhưng nỗ lực của tôi cuối cùng không uổng. Tôi được nhận học bổng của viện Harvard Yenching tại trường Đại học Harvard và được nhận vào học tại Đại học Tổng hợp Texas tại Austin. Năm 24 tuổi, tôi bắt đầu qua Mỹ học tiến sĩ Kinh tế.
    Gần 6 năm học tiến sĩ là một thời kỳ gian khổ, đặc biệt là trong giai đoạn làm luận án.
    Các thất bại liên tiếp trong nghiên cứu và áp lực phải thành công để tốt nghiệp là đặc biệt nghiêm trọng.
    Nếu thời gian kéo dài quá lâu, học bổng của tôi sẽ hết, và tôi sẽ phải bỏ cuộc và về Việt Nam với hai bàn tay trắng. Vì thế nhiều lúc quẫn trí tôi đã tính đến việc tự sát.
    Thế nhưng cuối cùng tôi vẫn vượt qua được. Khi tôi tốt nghiệp đầu năm 2007, tôi là một trong 3 nghiên cứu sinh được đánh giá cao nhất trong số khoảng gần 20 tiến sĩ Kinh tế tốt nghiệp năm đó của trường.
    Ngay từ trước khi ra trường, tôi đã có việc làm tại Mỹ với mức lương khởi đầu 6 con số, tức là hơn 100 nghìn USD/năm.
    Năm 2010, tôi về Việt Nam và bắt đầu làm việc cho một Quỹ đầu tư lớn nhất nhì Việt Nam trên cương vị cố vấn kinh tế cao cấp. Nhiều người ngăn cản quyết định này. Nhiều người cho tôi là ngu ngốc.
    Và quả thật, tôi bị sa thải chỉ sau 3 tuần làm việc ở tập đoàn này. Lý do, các lãnh đạo của họ sợ những gì tôi nói và viết có thể ảnh hưởng đến tương lai chính trị của tập đoàn. Lại một thất bại nữa. Lần này nặng hơn vì tôi đã 33 tuổi.
    Nhưng chính nhờ thất bại này, sự nghiệp của tôi rẽ sang một lối đi mới. Tôi tham gia cùng các bạn bè thân hữu của mình xây dựng công ty tài chính TNK Capital, giờ là một công ty tư vấn tài chính uy tín ở Việt Nam.
    Từ công ty này, chúng tôi lập ra Ismart Education, một công ty tiên phong ở Việt Nam trong lĩnh vực giải pháp giáo dục số, và đầu tư vào Học viện Giáo dục Hoa Kỳ, là công ty sở hữu trường Cao đẳng Nghề Việt Mỹ.
    Đó cũng là lý do mà tôi đứng trước các bạn ngày hôm nay với tư cách Chủ tịch của trường.
    Những thất bại mà tôi gặp phải trong 20 năm qua có thể chưa phải là những thất bại lớn. Tôi có thể sẽ còn gặp thêm nhiều thất bại nữa trong những năm tới. Nhưng mỗi khi thất bại, tôi lại thấy mình trưởng thành hơn và quyết tâm hơn.
    Ngày hôm nay các bạn ra trường, cũng giống như tôi ra trường hồi 15 năm trước. Dù học giỏi tới đâu, hành trang lập nghiệp của các bạn cũng giống như tôi ngày đó, vẫn còn nghèo nàn lắm.
    Các bạn chắc chắn sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách, và sẽ có nhiều thất bại. Có những thất bại sẽ làm các bạn bật khóc. Có những thất bại sẽ làm các bạn không thể khóc thành lời.
    Có những thất bại sẽ làm các bạn mất niềm tin và gục ngã. Có những thất bại thậm chí làm các bạn đau đến mức ước như mình chưa bao giờ được sinh ra.
    Trong những giờ phút ấy, hãy nhớ rằng ai cũng sẽ phải trải qua những thử thách tương tự.
    Cái gì không giết chết được chúng ta thì sẽ làm chúng ta lớn mạnh hơn. Tôi mong điều ấy ở các bạn. Và đó là chia sẻ đầu tiên.
    Điều thứ hai là về sự hữu hạn của cuộc đời
    Khi tôi còn ở những năm đầu của tuổi 20, tôi không bao giờ nghĩ đến một ngày nào đó mình trở nên già đi. Với tôi khi đó chỉ có tuổi trẻ.
    Thế nhưng đứng trước các bạn ngày hôm nay ở đây, tôi nhận ra 15 năm đã trôi qua như một giấc mơ. Chỉ 3 năm nữa tôi sẽ bước vào tuổi 40. Thêm một giấc mơ 15 năm nữa giống như giấc mơ vừa qua và tôi sẽ ngoài 50 tuổi.
    Điều đó cũng sẽ đến với các bạn. Rất nhanh thôi, 10 năm, 20 năm, rồi 30 năm sẽ trôi qua và một sáng thức dậy các bạn sẽ thấy tóc trên đầu mình có nhiều sợi bạc.
    Điều đó không có gì là đáng buồn. Ngược lại, nó là một động lực lớn nếu các bạn biết tận dụng.
    Hiểu rằng mình sẽ già đi và biến mất khỏi trái đất này như là một lẽ tự nhiên cũng có nghĩa rằng bạn sẽ biết yêu quý từng ngày còn lại và biết dùng nó một cách có ích nhất.
    Thế nào là có ích? Tôi không có ý nói đến việc bạn phải có những đóng góp lớn lao cho xã hội hoặc những hi sinh phi thường. Cái có ích mà tôi nói đến ở đây là các bạn chỉ sống có một lần cuộc sống này, vì thế hãy làm những gì các bạn thực sự yêu thích nhất.
    Tôi muốn mượn lời Steve Jobs tại lễ tốt nghiệp năm 2005 của Đại học Stanford. Jobs nói rằng: “Thời gian của các bạn là hữu hạn, vì thế đừng phí phạm thời gian để sống cuộc đời của người khác.
    Đừng bị sập bẫy các giáo điều để phải sống cuộc sống của mình theo cách nghĩ của người khác. Đừng để tiếng nói quan điểm của người khác nhấn chìm tiếng nói sâu thẳm trong lòng bạn.
    Và điều quan trọng nhất là hãy có can đảm để đi theo tiếng gọi của trái tim và trực giác của bạn. Chúng là thứ biết rõ rất bạn thực sự muốn trở thành một người như thế nào. Những thứ khác đều là thứ yếu.”
    Khi các bạn thực sự làm việc gì mà các bạn yêu thích nhất, các bạn sẽ dễ vượt qua những thử thách hơn.
    Công việc chiếm một phần lớn cuộc đời của các bạn, vì thế, các bạn sẽ chỉ cảm thấy thực sự mãn nguyện khi được làm việc mà các bạn cho là thích hợp nhất với mình.
    Tôi là một người ham viết lách từ nhỏ. Ngay khi còn là học sinh phổ thông cơ sở, tôi đã viết tiểu thuyết và làm thơ.
    Tiểu thuyết của tôi chưa bao giờ được đăng, và thơ của tôi cũng vậy. Có lẽ tiểu thuyết của tôi quá dở và thơ của tôi cũng cộc cằn.
    Tôi không làm thơ và viết văn nữa, nhưng niềm yêu thích viết lách thì ngày một lớn. Cuối cùng, tôi trở thành một nhà phân tích và bình luận về kinh tế và quan hệ quốc tế.
    Trong mười năm nay, tôi đã có gần 1 nghìn bài viết đăng tải trên nhiều báo và tạp chí trong và ngoài nước. Đó là sở thích của tôi. Nó làm tôi cảm thấy cuộc sống của mình có ý nghĩa.
    Nếu như nhiều tuần qua đi không thể viết những gì mình muốn viết, tôi cảm thấy thiếu hụt như thiếu hụt ôxy để thở, và tôi phải quay lại viết bằng được.
    Trong số các bạn ngồi đây ngày hôm nay, hẳn sẽ có một số bạn đã thực sự biết mình muốn làm gì. Các bạn thật may mắn. Với phần lớn các bạn khác, có lẽ các bạn vẫn còn chưa biết mình muốn làm gì. Các bạn hãy tiếp tục tìm kiếm.
    Cũng giống như tất cả các vấn đề thuộc về trái tim, các bạn sẽ biết mình tìm ra nó khi gặp nó. Các bạn không được dừng lại trước khi tìm ra. Và khi đã tìm ra công việc mà mình thực sự ưa thích, các bạn hãy theo đuổi nó bằng toàn bộ năng lượng của mình.
    Vì thời gian của các bạn trên đời này chỉ là hữu hạn, các bạn sẽ già đi, và chắc chắn các bạn không muốn trở thành một người già chìm đắm trong hối tiếc về quá khứ bị bỏ lỡ.
    Điều thứ ba là sự thành đạt và hạnh phúc
    Không phải ai sinh ra cũng là thiên tài, cũng có cơ hội để trở thành một thiên tài. Không phải ai sinh ra cũng trong một gia đình giàu có, hoặc có cơ hội để trở thành giàu có.
    Tôi không phải là một thiên tài, và cho đến giờ tôi cũng chưa bao giờ là một người thực sự giàu có.
    Có thể trong số các bạn tốt nghiệp ngày hôm nay sẽ có một số ít bạn trở thành những người đặc biệt nổi tiếng hoặc giàu có về sau, nhưng chắc chắn phần lớn trong số các bạn sẽ là những người có cuộc sống bình thường.
    May mắn là không cần phải là một thiên tài hoặc một người đặc biệt giàu có thì mới có hạnh phúc. Thậm chí trong nhiều trường hợp điều này còn ngược lại, có nghĩa là người đặc biệt nổi tiếng hoặc giàu có nhiều khi không có hạnh phúc.
    Lý do là, hạnh phúc là cảm nhận chủ quan của bạn đối với những gì bạn làm, những gì bạn có, và những gì xung quanh bạn.
    Hạnh phúc không phải là một khái niệm vật lý với những công thức khô cứng. Nó là thứ thuộc về con người, và vì thế, nó có có vẻ đẹp và sự bí ẩn mà chỉ có chính bạn mới giải mã cho mình được. Nếu biết cách giải mã, hạnh phúc đến từ những điều nhỏ nhặt nhất.
    Trong bước đường sắp tới, các bạn sẽ phải luôn bám đuổi trong một cuộc cạnh tranh gay gắt về danh lợi. Nhưng hãy đừng để nó cuốn các bạn đi vĩnh viễn. Hãy biết dừng lại, dành thời gian để cảm nhận và tự vui với những gì mình có.
    Và lý do để tôi chia sẻ điều này là vì hôm nay là ngày của các bạn.
    Các bạn đã đặt thêm được một dấu mốc hết sức quan trọng trong cuộc đời mình. Những khó khăn cực nhọc trên ghế nhà trường đã qua, những khó khăn cực nhọc trên con đường mưu sinh và khẳng định bản thân đang đến.
    Nhưng ngay lúc này, chính lúc này đây, các bạn có quyền dừng lại trong một ngày;
    Có quyền tự hào vì những gì mình đã làm được, có quyền vui chơi với các bạn đồng khoá và thầy cô thêm một ngày nữa như những sinh viên còn đang học, có quyền tổ chức tiệc tùng để ăn mừng thành tựu của mình.
    Không có ai sống thay cuộc sống của các bạn, và các bạn cũng không cần phải sống thay cuộc sống của ai. Vì thế, không ai có quyền đánh giá hay nghi ngờ những nỗ lực mà các bạn phải trải qua để đến được với thời khắc này.
    Chúng tôi, những người đàn anh, đàn chị, những người đã đi trước, vui mừng và nghiêng mình trước các bạn. Chúc tất cả các bạn thành công và hạnh phúc.
    Tiến sĩ Trần Vinh Dự (SN 1977) hiện là Tổng Giám Đốc của công ty tài chính TNK Capital và cổ đông sáng lập của tập đoàn giáo dục ISmart Education tại thành phố Hồ Chí Minh.
    Ông tốt nghiệp cử nhân kinh tế (1999) và làm giảng viên trường ĐH Kinh tế, thuộc Đại học Quốc Gia Hà Nội (1999-2001).
    Ông từng tốt nghiệp thạc sĩ kinh tế (2003) và tiến sĩ kinh tế (2007) tại Đại học Texas tại Austin (University of Texas at Austin).
    Quá trình học và nghiên cứu của ông tại đây được tài trợ toàn bộ bởi quỹ học bổng Harvard Yenching, thuộc Đại học Harvard.
    Ông từng là chuyên gia kinh tế của tập đoàn ERS Group (Washington DC và San Francisco, Hoa Kỳ) (2007-2010) và là cố vấn kinh tế cao cấp của tập đoàn Vina Capital (Tp. Hồ Chí Minh) (2010).

Nợ Đời

Giá mà có thể chết ngay bà cũng sẽ chết. Bà chẳng thiết gì cả. Mấy lần bà Thao cũng có ý định tự tử. Bà mua sẵn cái dây thừng...

***
Mưa xuân nhè nhẹ, những hạt mưa li ti như những hạt bụi đan cài vào nhau. sáng nay bà Thao dậy sớm, cả đêm bà thao thức không sao ngủ được, hết trằn mình quay trái, rồi quay phải, chiếc giường mọt cũng chẳng còn kêu kẽo kẹt nhiều vì cái tấm thân nhỏ thó của bà lão chín mươi toàn da bọc xương. Đêm cô tịch chỉ có tiếng muỗi vo ve và những con chuột đói đuổi nhau kêu lích chích, bà thở dài thườn thượt. đúng tại cái số kiếp cả đời đầu tắt mặt tối một thân một mình ngược xuôi nuôi con khôn lớn vậy mà... ?
Bà sinh được năm đứa con cả thảy, trai có gái có nhưng đến già chúng bỏ mặc, quanh năm cũng không mấy khi về với mẹ, để thân già gần đất xa trời ngày lại ngày lủi thủi sờ cóc móc ngóe một thân một mình.

Ngoài hội trường, tiếng hát tiếng cười véo von, tiếng gọi nhau ý ới, chẳng là hôm nay làng tổ chức chúc thọ, bà cũng là một trong số ấy. Ngày tết nhà nhà con cháu dù đi làm ăn xa mấy cũng tranh thủ ngày xum họp đoàn viên, bà vô phúc chẳng có đứa nào về, mà chúng có ở đâu xa, chỉ quanh quanh cái bẹn tre làng. Bà tủi thân rấm rứt, tiếng khóc không bật được ra, chỉ còn ư ứ trong cổ như tiếng mèo hen, nước mắt cũng chẳng còn để lách qua kẽ, cái mắt tèm nhèm mờ mờ xa xăm. Run run mặc chiếc áo dài còn mới nếp dù đã dùng tới vài chục năm. Mấy nhánh cau mời làng bà nhờ lũ trẻ hàng xóm tẽ ở ngoài vườn hôm trước tết cùng mấy lá trầu mới hái đêm qua được xếp ngay ngắn trong cơi đồng có lẽ nó là thứ chung thủy nhất của bà từ xưa đến nay. Gần tám giờ sáng con Mậu lấy chồng làng bên chợt nhớ tất tưởi chạy về, từ xa tiếng nó oang oang.
- Ơ u đã chuẩn bị cái gì ra làng chưa
- Tao thì có gì ngoài cái khung xương không ai thèm nhặt
- U toàn nói tiêu cực nào, u còn sống lâu
- Sống để chịu trời đày hở
- U nói gì vậy, ai đày u, người ngoài nghe thấy họ cười cho
- Ôi dào tao nghe cười quen rồi
Bà im lặng, con Mậu đỡ tay mẹ đưa ra hội trường. Mưa lây phây, những hạt mưa nhỏ nhoi tưởng chẳng làm gì được ai vậy mà với bà sao nó trĩu nặng đến thế, những hạt mưa rơi lên tấm lưng già càng làm cho cái lưng vốn dĩ thường nhật gẫy gục nay càng gục thêm. Bà lẩm nhẩm đúng là số kiếp ...
Bà Thao không phải gái làng, quê đẻ cách một cánh đồng, ngày trẻ cô Thao được mệnh danh là xinh xắn hoạt bát nhất làng, cũng có không ít chàng trai phải ngơ ngẩn ngó dòm, nhưng mà cái duyên cái số thế nào bà lại chẳng lấy ai, rồi bà gặp ông trong những ngày chạy chợ kiếm ăn xa. họ lấy nhau trong sự chứng kiến của bạn bè hàng chợ.
Ngày vui chưa tày gang tấc bà tùn tũn sinh con. Phải cái bà mắn đẻ nên cứ sòn đô sòn, Nhưng trời không chiều lòng, cái này dễ thì cái khác phải mất, Ông Si chồng bà tự dưng đổ bệnh lúc tỉnh lúc mê, điên điên khùng khùng thế là vừa đầu tắt mặt tối chạy chợ nuôi con vừa kiếm thuốc thang chăm chồng.
Một buổi đang bán hàng cùng chị em bạn, người nhà nhắn sang ông Si trong lúc lên cơn đã cầm dao chém chết thằng Tám em ruột bà. Bà như trời chồng sét nổ ngang tai. Quăng hết quang gánh hàng họ, vượt qua vùng tề bà như điên như dại chạy mấy chục cây số về làng, nhìn xác đứa em trai yêu quý sõng sượt mềm oặt bà chết giấc không còn biết gì, khi tỉnh lại thì làng đã làm ma đưa nó ra đồng. Bà như người mộng du bỏ bữa tới vài ngày. Được cái làng nước bạn bè cũng thương nên mọi người xúm vào động viên bà hãy vì đàn con trứng gà trứng vịt mà cố. Số tiền hôm bà vất lại để về làng được chị em bạn chợ kiểm lại rồi gửi cho bà không thiếu một chinh. Thôi cũng chẳng còn biết phải làm thế nào đành cắn chặt răng, thít lại cái dây đũi để tiếp tục sống...
Đúng rõ là
Gánh buồn mà quẩy lên non
Buồn chồng buồn chất vẫn còn đuổi theo
Những ngày buồn cứ thế đeo đẳng mãi cuộc đời. Thôi thì khoai sắn nuôi con, được cái con bà cũng dễ nuôi chẳng có gì nhưng cũng lăn lóc lớn, thôi kệ biết làm sao bây giờ. đôi khi bà cũng chỉ biết ngẩng mặt lên trời mà thở dài đánh thượt.
Năm đứa con dù nghèo khó nhưng chẳng đứa nào bà Thao để cho thất học, đời mình đã khốn nạn các con phải khấm khá hơn. Năm thằng Chung con trai lớn học hết lớp mười cũng là năm Giặc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc ác liệt nhất, cả nước tổng động viên thanh niên lên đường tòng quân.Thẳng Chung cũng tham gia khám nghĩa vụ và trúng tuyển, bà buồn khóc mất mấy ngày. Sáng hôm nó tập trung bà tùm đúm cho con mấy bộ quần áo để khi nào rét mướt nó có cái để thay. Cả đêm bà thức nắm cho con mấy nắm cơm gạo ngon bọc vào chiếc mo cau để nó ăn đường. Khi chia tay thằng Chung ôm chầm lấy mẹ mà khóc, bà gạt nước mắt động viên con ráng làm tốt nghĩa vụ rồi sớm về với u và các em. Hết thằng lớn lại thằng Li thứ hai cũng lên đường nhập ngũ. trái tim vốn dĩ đã nhiều đau khổ nay lại càng chất chồng thêm. không biết ngoài chiến trường bom đạn thằng Mỹ nó có mắt mà tránh các con bà không? Bà chỉ còn biết đêm ngày lầm rầm cầu trời khấn Phật phù hộ độ trì cho các con mạnh chân khỏe tay bình an trở về.

Năm tháng chờ đợi cứ dài đằng đẵng, một ngày ngỡ tưởng mấy năm, đêm đêm bà nằm nhìn lên trần nhà mà đếm thời khắc. Thi thoảng tiếng máy bay gầm rú chói ráy bà lại vội vàng lôi ba đứa con xuống hầm. ôi giời đất ơi, không biết đến khi nào thì chiến tranh mới kết thúc chứ cứ thế này thì sống sao được. Quê đẻ bà bị đánh bom nặng nhất, Có đơn vị bộ đội cao xạ về đóng quân, khi họ rút đi thế là máy bay Mỹ ào ạt trải thảm, cả làng bị san phẳng người chết ngổn ngang. đang làm đồng nghe tin quê đẻ bị đánh bom nặng bà chạy, chạy như có ma đuổi. về đến nơi thì chỉ còn một đống đổ nát, mè dui nhà cửa cháy nham nhở, người chết nằm ngổn ngang, có người chẳng còn hình thù gì nữa, lòng mề phèo phổi bắn tứ tung, có đoạn còn vắt vẻo trên tận ngọn tre. Bà khóc, những người còn sống khóc. khóc chán rồi chửi rủa. Bố tổ cái lũ giã man, ai làm gì mà sao chúng nó lại ác đến vậy. thôi thì có những từ gì ác nhất, bậy nhất được mọi người dốc hết ra để chửi, tiếng người khóc người chửi chu chéo cứ ầm ỹ lên, mà thằng Mỹ đâu có nghe thấy, kệ thây cha chúng nó, nghe hay không cũng mặc, cứ chửi cho đã mồm, biết đâu mấy thằng chết băm chết vằm ấy lại bị đâm vào núi hay xuống biển thì sao. Khóc mãi cũng mệt, chửi mãi cũng chán. Bà con cô bác còn lại của làng và các làng lân cận lại xúm tay vào lo chôn cất ma chay. Mọi người nhắc nhau ghi nhớ cái ngày giõ trận của làng. Đã thế động viên hết lũ thanh niên đi tòng quân, nhơ nhỡ chưa đủ tuổi cũng đi, đánh cho lũ khốn phải cút về nước mới thôi.
Thằng Tý út nhà bà năm ấy học lớp sáu cũng tấp tểnh đòi đi bộ đội theo chân các anh nó ra chiến trường giết giặc, ngày nào nó cũng sang nhà ông Chinh chủ tịch xã sờ mó một nửa quả bom tấn chiến lợi phẩm ông khênh về làm máng tát nước, nó ngắm nghía nửa quả bom bằng sắt như muốn ăn sống nuốt tươi, rồi tý tởn chạy về nhà vừa rúc vào sờ tí u vừa nói:
- U mai u cho con đi bộ đội nhé.
- Gớm mày bé như cái kẹo đi bộ đội để ngáng cẳng người ta ra à.
- U chỉ coi thường, con lớn rồi, cũng ăn hết hai bát cơm lại còn mấy củ khoai sao mà không đi được.
- Người ta không lấy trẻ con
- kệ, anh Tuấn con bà Chè đã đến tuổi đâu vậy mà trích máu tay viết đơn cũng được đi đấy thi
- Họ khác, hai thằng anh mày ra chiến trường cấm có tin tức gì, chẳng biết sống chết ra sao, bi giờ mày đi nốt u biết dựa vào ai, hai chị mày chúng lớn cũng phải đi lấy chồng. Mày định bỏ u ở lại một mình à. thôi cứ nhớn rồi tính sau.
Thằng Tý có vẻ không hài lòng, nhưng u nó bảo vậy nó còn biết nói gì. mà kể ra cũng đúng, nó còn bé qúa. Hôm rồi đi trăn Trâu, gặp tiếng máy bay gầm rú con trâu nhà nó sợ quá chạy lồng lên, thằng Tý gò lưng kéo ai dè con trâu khỏe quá lôi nó xềnh xệch, lăm tùm xuống sông làm nó uống nước lo.

Ngày thằng Tý học hết lớp mười cũng là ngày kết thúc chiến tranh, cả làng cả nước vui mừng vì từ nay đêm ngủ không còn giật mình chui hầm nữa, thanh niên cũng không phải tổng động viên nhiều đi đánh nhau nữa. Lục tục bộ đội được về thăm nhà,vợ đón chồng, bố mẹ đón con, mừng mừng tủi tủi. Bà Thao cũng thấp thỏm mong ngóng. Đã mây tháng mà vẫn không thấy tin tức gì bà đứng ngồi không yên, trong bụng lúc nào cũng như có kiến bò. Ruột gan bà sôi sùng sục. Không hiểu sao mọi người đều về cả, người nào không về thì cũng có tin, mà ai hi sinh thì cũng có giấy báo tử. đằng này cứ lắt lẻo chờ mong càng chờ càng hun hút, càng chờ càng bặt tin. Bà đi hết những nhà có con ra quân để hỏi thăm nhưng họ đều không đóng quân cùng chỗ con bà. Đêm đêm bà lại thắp hương khấn ông bà ông vải có khôn thiêng thì về phù hộ độ trì cho hai đứa được bình yên trở về. Khi trái tim bà đã héo quắt, mắt khóc mãi cũng khô thì cả hai thằng không ai bảo ai đều lù lù xuất hiện.

 Tiếng thằng Tý reo lên từ xa như tiếng tù và, U ơi các anh về các anh về. Bà sững người không biết tin vào tai nào. Bà cứ ngẩn ra mất mấy phút chưa kịp đinh thần thì cả hai thằng đã vào đến sân, chúng ùa vào ôm chầm lấy mẹ khóc huhu. Bà thao khóc rống lên, tiếng khóc bật khỏi cổ kêu ồ ồ. ối giời ơi hai thằng quỷ sứ chúng mày làm u mong đến chết đi được. Mà sao không nhắn tin gì cho u và các em để cả nhà mừng, những câu hỏi dồn dập làm hai đứa không sao trả lời kịp:
- Chúng con sau khi giải phóng xuân lộc cả hai đơn vị nhập vào làm một tiến vào giải phóng Sài Gòn. Cũng định nhắn tin về cho u,nhưng đơn vị phải ở lại tiếp quản thành phố, công việc lu bu nên không còn thời gian để nhắn tin. với lại cũng muốn để u và cả nhà bất ngờ.
- Tiên nhân các anh, chúng mày muốn u chết hay sao.
- Chết là chết thế nào, u còn lâu mới chết. chuyến này chúng con xin ra quân về lấy vợ. U bận chăm cháu có mà chết vì bận đấy.
- Xem nào để u ngắm kĩ hai thằng xem có làm sao không?
Bà Thao ngắm nghía hai đứa con trai từ đầu đến chân rồi lại từ chân lên đến đầu. Ui chao đen như củ tam thất, nhưng được cái chững chạc, đúng là bộ đội cụ Hồ có khác, rèn đâu ra đấy, rắn rỏi chứ không như cái ngày mới nhập ngũ mặt còn lông tơ. Ngắm chán thì bà sờ nắn xem chúng có làm sao ko. Sờ đến thằng Li bà giật mình đụng phải mấy vết sẹo lồi rõ to. Trời ơi con bà bị thương đầy mình thế này. Thấy mẹ xót xa cả hai thằng bật cười.
- Không sao đâu u, mấy cái vết ấy đem về làm kỷ niệm của thời chiến tranh ấy mà
- U chúng mày, vết thương đầy người mà chúng mày nói cứ ngon ơ như ăn óc chó ấy. Tổ cha cái thằng Mỹ - Ngụy đúng thua là đáng đời, xuýt nữa thì làm con bà mất mạng.
Bà cứ chu chéo lên chửi. thằng Chung vỗ vai mẹ an ủi
- Thôi u ơi nhà mình về được cả hai thế là phúc lớn lắm rồi, còn khối người bỏ xác nơi chiến trường kia kìa. chúng con đi nốt vài năm nữa rồi về hẳn lúc ấy u hết lo.
- U xin anh em mày. còn đi gì nữa. lần này tao rứt khoát không cho đứa nào đi nữa, chiến tranh hết rồi còn đánh nhau với ai, về lấy vợ rồi đánh nhau với mấy mẫu ruộng khoán ấy.
- Hihi chúng con đùa u thôi. chúng con không xin đơn vị cũng cho ra quân rồi.
Bà Thao bật khóc, bà khóc như mưa như gió. khóc vì mừng vui, khóc vì các con bà từ nay không phải xông pha nơi hòm tên mũi đạn nữa.

Bà sai thằng Tý, con Mận, con Mão đuổi gà bắt thịt, tiếng hô hoán vang động khắp xóm, bà con nghe tin cũng lục tục kéo sang chật kín nhà. mừng mừng tủi tủi, người hỏi người chào cứ ầm ỹ cả lên. Cuối cùng mâm cơm cũng được bưng lên đặt ngay ngắn trên bàn thờ. bà run run thắp mấy nén hương rồi xuýt xoa kính cáo tổ tiên rằng hai thằng cu nhớn cu bé nhà bà đã về các cụ linh thiêng thì về nhìn mặt hai cháu. Khấn song bà mời mọi người ở lại vui với mẹ con bà. Mấy mâm cơm toàn rau ấy vậy mà vui đáo để đánh vèo một cái đã hết trơn, cơm song chuyện râm ran đến khuya rồi ai về nhà nấy.

Cuộc sống bình thường cứ nhẹ nhàng trôi đi bà Thao cảm thấy mình thật hạnh phúc. Năm 79 bà gả vợ cho thằng Chung, rồi hơn năm sau đến thằng Li, con Mão, con Mận cũng lấy vợ lấy chồng hết, chỉ còn thằng út là tham gia nghĩa vụ đóng quân ở biên giới phía Bắc, năm thằng Tàu tràn quân sang đánh may mắn nó vẫn nguyên vẹn. Té ra nhà bà phúc cũng đâu mỏng. Có lẽ mả các cụ táng vào chỗ được đất hay sao ấy, nên bao lần sóng gió rồi lại bình yên. Bà vô cùng mãn nguyện. thôi thế là ăn nhau ở hậu vận, bà cứ lẩm bẩm tự an ủi mình cố gắng ăn ở cho phải đạo thì cũng lại gặp may mắn mà thôi.

Nhưng thói đời đâu có chiều theo lòng người, các con bà bây giờ cũng đã đủ cơ ngũ, mỗi đứa đều có gia đình, đều mải làm ăn vun vén cho hạnh phúc của riêng mình, bà lẩm nhẩm mừng thầm cho các con.. Thời gian thấm thoắt, ngoắt cái bà đã bước qua cái tuổi thất , rồi bát thập cổ lai hi, cái tuổi xế chiều gần đất xa trời. Ở gần bà có vợ chồng thằng Ly, chúng nó ở riêng tại ngôi nhà của tổ tiên để lại, Bà thao ở trái nhà ngang. Càng về già bà càng không hợp với các con có lẽ do những năm tháng khốn khó làm con người bà cũng kỹ tính hơn nhiều nên thi thoảng nghe vợ nó chửi mắng con nó bà lại cảm thấy lộn tiết cứ như nó đang réo chửi mình.
 Sao mà nó lai hay chửi con và chửi tục thế cơ chứ, bà cứ nghĩ cái thời bà lạc hậu ít học thì đi một nhẽ, đằng này nó có ăn có học mà cứ lúc nào tức lên là nó réo " tiên sư chúng mày, lũ mất dạy", mà nó chửi đâu có ít. Đã mấy lần bà gọi sang góp ý thì nó bặm trợn kêu đó là việc riêng nhà nó, bà đừng can thiệp không chúng nó mất dạy hết. bà bảo: 
- ngày xưa u đâu có dạy chồng chúng mày mà chúng nó cũng có sao đâu
- thế nên bây giờ mới không ra cái gì, nghề nghệp thì không có, đi bộ đội song về phục viên vì ít học nên đành hít đít con trâu, quanh năm bán mặt cho đất bán lưng cho trời. Tay với cẳng cứ trái giớ trở trời thì lại rên la ầm lên sốt hết cả ruột.
Bà biết có nói cũng phí nhời lên mặc thây cha chúng nó. Con vợ thằng Li cũng đáo để nó biết bà còn ít vốn riêng khi đi chợ liền dỗ ngon dỗ ngọt:
- Thôi u ạ, u già rồi nghỉ chợ đi, gớm mấy cái quạt bán được đáng bao lãi. cứ đi qua đường rồi xe ô tô nó xô phải thì khổ. U để đấy con gom bán nốt rồi sang ăn với nhà con và các cháu. Già rồi mà cứ vậy hàng xóm họ cười cho.
Bà nghe bùi tai, còn bao nhiêu vốn liếng bà dồn hết đưa cho nó. Một thời gian sau bà hỏi xem hàng họ thế nào nó kêu:
- Gớm ba cái quạt rách của bà ai thèm mua, con cho hết rồi
- Ơ hay sao chị lại nói vậy. năm sáu triệu bạc của tôi chứ đâu có ít mà chị kêu là không đáng là bao
- U buồn cười, u già rồi nên lẫn hay sao mà kêu là năm sáu triệu, chẳng lẽ con dựng chuyện lên hay sao. Bà nói vậy đổ tiếng ác cho con cháu bà không sợ quả báo à.
- Con nhà mất dạy, mày phá vốn của bà bây giờ lại bảo bà quả báo. Chúng mày cuốn xéo khỏi nhà bà ngay.
Con vợ nó trừng mắt:
- Bà không phải đuổi, nhà này là của cha ông tổ nghiệp để lại cho con cháu bà là đàn bà làm gì có quyền.
-Lời qua tiếng lại bà tức quá về nhà nằm vật ra giường bỏ ăn vì tiếc của. đã thế chúng còn bảo nhau cấm vận cho bà ấy biết tay. Thằng Li nghe vợ cắt hết điện không cho bà dùng, một ngày, rồi bốn năm ngày chúng cắt điện giữa mùa hè. Bà tức mà không làm gì được đành vậy thôi chứ biết kêu ai. Bạn của bà biết chuyện đi chợ gặp con vợ thằng Li bèn gọi ra bảo:
- Các cháu làm vậy là không được, bà ấy già rồi, ai lại cắt điện của mẹ giữa trưa hè phải tội chết đấy
- Nhưng u cháu lắm điều lại còn hay dựng chuyện
- Thôi cháu ạ, nghe thím đừng làm thế, mẹ già thường lẩm cẩm, cháu về bảo chồng đóng điện cho mẹ cháu không làng nước biết họ chê cười chết.
- Vâng, cháu sẽ bảo chồng cháu.
Thế rồi chúng bảo nhau giập điện. Bà Thao ức lắm liền gánh gồng ra nhà thằng con trai trưởng, Bà mẹ vợ nó bị gẫy chân nên chúng đem về chăm ở nhà trên, con vợ nó bảo con
- Chúng mày dọn cái trái nhà ngang cho bà xuống ở tạm, khi nào bà ngoại về thì bà lên nhà trên.
Ơ hay nhà nó làm gì có nhà ngang, có chưng thì ngày xưa nó xây chuồng để nhốt mấy con trâu, sao bây giờ nó lại sai con nó dọn cho bà ở, thế ra nó cho bà ở chuồng trâu nhà nó à. Khốn nạn cái thân bà, đẻ con ra biết bao vất vả, một thân một mình lăn lộn nuôi con khôn lớn, Trẻ cậy cha, già cậy con vậy mà... bà thở dài đánh thượt rồi tong tẩy quang gánh về nhà.

Vợ chồng thằng Chung chèo kéo thế nào bà cũng không ở lại.
Bà Thao lại về cái chỗ mà vốn dĩ biết rằng ở đó bà còn có một cái gì đó tự do, cuộc sống tuy tằn tiện nhưng cũng không đứa nào khinh bà được. thật khốn nạn đêm nằm bắt tay lên chán mà không sao ngủ được, không biết kiếp trước bà làm gì nên tội mà kiếp này bà phải gánh chịu quả báo. Vợ chồng thằng Tý thương mẹ cũng mời bà ra mấy lần, nhưng con vợ nó tính nóng cứ dạy con không được là chu chéo ầm ỹ lên. Bà chạnh lòng nên cũng không thể ở được. Hai cô con gái lấy chồng làng bên thì bận tối tăm mắt mũi năm thì mười họa mới về thăm mẹ. Bà đành làm bạn với cái đài orionton cổ lỗ xĩ, mất mấy ngàn tiền pin là nghe cả ngày cả đêm.

 Năm bà vào tuổi tám nhăm thằng Li gọi người cắt bán mảnh đất ngay đầu ngõ, bà không đồng ý dù sao cũng là đất ông cha tổ nghiệp để lại sao có thể cắt bán dễ dàng được, nó chẳng nói chẳng rằng lấy mực ấn tay bà vào rồi dí vào tờ giấy, bà vùng vằng giẫy ra, nhưng bà lão tám nhăm sao có thể cưỡng lai đôi tay lực lưỡng của đứa con mất dạy kia cơ chứ, nước mắt bà tứa ra, bà khóc khóc như mưa, khóc cho cái thân khốn nạn của bà.

Khóc cho sự uất ức. Giá mà có thể chết ngay bà cũng sẽ chết. Thằng Li bán đất được mấy chục triệu không biết anh em nó chia nhau thế nào chỉ biết nó cho bà được năm triệu để gửi tiết kiệm. Bà chẳng thiết gì cả. Mấy lần bà thao cũng có ý định tự tử. Bà mua sẵn cái dây thừng lúc nào thuận tiện ra bờ sông buộc cục đá vào chân rồi nhày xuống cho hết kiếp khổ. Biết tâm sự của bà như vậy bà bạn thời hoa niên khuyên bà không nên nghĩ quẩn . Các con bà dù sao cũng do bà đẻ ra, có thế nào chúng cũng là giọt máu của bà, bà làm vậy thì xong đời bà nhưng chẳng lẽ đẩy tiếng ác cho con cho cháu hay sao, rồi bia miệng tiếng đời biết bao giờ chúng gột sạch. Mình làm mẹ sinh ra con kể cả chúng điên dại cũng còn phải nuôi huống hồ đằng này chúng cũng chưa bị như vậy. rồi chúng sẽ nghĩ được ra thôi.

Nghe lời bạn bà Thao đành mặc kệ đời muốn đến đâu thì đến. Ngày ngày bà vẫn lọ mọ trồng mấy cây rau để thêm phần cho bữa ăn hàng ngày. Tuổi mỗi ngày một cao cái lưng mỗi ngày thêm đổ gục xuống, có lần bà đi cầu tiêu sơ ý trượt chân ngã nằm bất tình tới vài tiếng, lúc lâu mới hồi lại cố lết mãi cũng lần được vào nhà, căn nhà bé tý mà sao bà cảm thấy nó mênh mông là vậy. với tay mãi mới được lọ cao xoa vào chỗ đau. Bà nằm mất mấy ngày chẳng dậy nấu được cái gì ăn. đành nhịn đói. Mà sao không để bà chết đi cho xong, lại cứ bắt bà thọ mãi như vậy làm gì. Có phải trời muốn đầy bà hay không? Hay bà còn mắc nợ gì kiếp trước, bà ngồi ôm gối nhìn chân chân vào khoảng không vô định chẳng biết đến khi nào thì được giải thoát và trả hết nợ đời.
Nguyễn Đình Vinh

NGANG QUA BÌNH YÊN

Nếu em biết anh phải bấm ngón chân vào vách núi mà đi suốt 6 tiếng đồng hồ (17 km đường rừng dốc ngược), chắc là em sẽ cản và không cho anh đi.
Nơi đây cách thành phố của mình chừng 400 cây số, nhưng là một thế giới hoàn toàn tách biệt.
Dưới chân anh đứng là đỉnh Phù Huống, còn bên kia là thung lũng Xiêng My. Từ đây, anh có thể nhìn thấy những người con gái bằng tuổi em, đang dùng chính đầu mình để gùi những bó củi to về nhà.
Anh đã từng không tin ai cả, nhưng khi anh đứng trước rừng già với muôn vàn chồi non biêng biếc, khi mùa xuân rưng rưng về bên những khe suối nhỏ, thì anh tin là mùa xuân đã trở về.
Anh đang ở Tương Dương, một huyện miền núi của Nghệ An có 8 dân tộc, có những “bộ lạc” mà chắc em cũng mới chỉ nghe nói: Người Ơ Đu ở ven dòng Nậm Nơn; người K.Mú sống ven các khe suối; người H.Mông ở Mai Sơn, vẫn còn tục để người chết dựng trong góc nhà vài ngày, để tất cả những người trong thôn bản đến tiễn biệt, để nhìn cho chán rồi mới chôn, để rồi không bao giờ nhớ tới nữa...
Nhìn cho chán rồi không nhớ nữa - Anh cũng từng nghĩ như thế, nhưng rồi sau này, anh nhận ra rằng: Anh chẳng quên được điều gì cả.
Hôm lên xã Nga My, nghe báo cáo thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 160.000đồng/1 năm, anh vô thức nhìn xuống bộ quần áo mình đang mặc, nó đáng giá hơn 1 năm thu nhập của đồng bào rất nhiều.
Anh nhớ tới những bữa tiệc triền miên mà anh từng tham gia, có lẽ nó đủ để nuôi sống cả cái xã Nga My, với những bản nghèo đến kiệt quệ như Đình Tài, Xốp Kho...
Ở đây, anh đánh rơi tiền cũng không ai nhặt, vì đồng bào ít trông thấy tiền.
NGANG QUA BÌNH YÊN

Lên đây không phải đồng bào, mà chính anh trở nên lạc lõng.
Anh thấy mình là dân tộc thứ 9 ở vùng đất này, khi không biết ăn cơm nếp nương. Bởi ở đây, người dân ăn nếp nương, từ ngày này sang tháng khác. Đó là khi no.
Còn khi đói, đồng bào ăn củ mài, ăn sắn, thậm chí ăn cả củ nâu, trong những ngày đói nhiều hơn ngày no.
Anh ngủ ở trường Nga My 2, nơi đây có 2 cô giáo người Kinh lên dạy tăng cường.
Một cô tên Cúc, một cô tên Hà, đều xinh xắn nhưng đã 25 tuổi, mà chưa có người yêu.
Buổi sáng, bọn anh ăn nếp nương, cô Hà bảo: "Đó là gạo dân bản gửi nuôi cô giáo!".
Buổi tối, bọn anh ăn cá mát nướng, cô Cúc bảo: "Đó là của dân bản gửi biếu cô giáo!".
Sáng hôm sau nữa, khi ngủ dậy, anh nhìn thấy các em học sinh, bé như những con chim chích, quần áo vá lỗ chỗ, đứng xếp hàng, mỗi em bế một con gà chừng 2 lạng đưa cho cô giáo, với nét mặt rất hớn hở.
Các em góp gà, để các cô giáo nuôi lấy tiền ăn tết, làm liên hoan tổng kết cuối năm...
Phụ nữ ở đây phần lớn mù chữ, đàn ông học hết cấp 1 vài năm rồi cũng quên luôn.
Ngôn ngữ giao tiếp còn chưa thạo, vậy mà họ vẫn khao khát cho con tới trường học cái chữ.
Em sẽ hỏi anh: "Các cô giáo tốt thế sao không có ai yêu?".
Tại đường đấy em ạ!. Từ thị trấn Hòa Bình lên Nga My mất 5 tiếng, đi xe ôm với giá 400.000 đồng/1 lượt đi về.
Đến trung tâm xã, phải lội qua 73 khe suối, khe nông cao đến đầu gối, khe sâu đến thắt lưng, mới đến được bản các cô ở.
Với rừng, có lẽ chẳng có gì phải xấu hổ đúng không em?. Bởi thế ở trên này, chiều chiều phụ nữ và nam giới, cùng tắm chung một đoạn suối.
Hôm mới lên, anh sững sờ khi ra đến bờ suối, trước mặt bao nhiêu đàn ông, các cô sơn nữ đều nhất loạt lột phắt áo ra và ở trần lội xuống suối.
Rừng hồn nhiên, trong veo như sớm nay anh leo từ Nga My sang Pù Huống để đến Đình Tài.
Dọc con đường rừng ẩm ướt, anh gặp cả trăm đoàn kiến gió lầm lũi, nối đuôi nhau chạy trên các thanh củi mục. Đường rừng vắng teo và thanh thản.
Vào trong này, anh quên hẳn cảm giác chạy xe bạt mạng trên phố, quên luôn cả những quán cà phê mịt mù khói thuốc và tiếng nhạc sầu não.
Anh đã gặp nhiều người bằng tuổi anh và em, để rồi nhận ra, đôi lúc chúng ta đã tự tiêu phí cuộc đời mình.
Còn bao người trẻ tuổi ở thế hệ chúng mình, đã từ bỏ những cám dỗ đời thường, từ bỏ nhu cầu được ăn ngon, mặc đẹp để tình nguyện về những bản làng xa xôi hẻo lánh, góp sức mình, để mong có ngày “miền núi tiến kịp miền xuôi”?.
Bên cạnh bọn anh, tiếng chim rừng kêu khe khẽ sau lùm sim dại, vài con rết to tướng nằm im lìm trên phiến lá mục buồn rầu và rất nhiều vắt, chỉ chờ chân người qua là bám lấy hút máu, rồi tự chết khi đã quá no nê.
Có lẽ, rừng cũng giống như một xã hội thu nhỏ, nơi anh và em mỗi ngày vật lộn với cuộc sống quanh mình!..
Ở thành phố, mùa này đang tới tiết Nôel, mọi người sẽ bàn chuyện Nôel này tổ chức Party ở đâu. Chắc ngoài phố, nhiều gian hàng đã bán cây thông lắp giàn đèn nhấp nháy.
Anh cũng đang băn khoăn đứng trước một quầy hàng tạp hoá bán hàng Tết ở Xiêng My.
Quầy hàng bán những chiếc cặp ba lá, mà 20 năm trước ở nông thôn, mọi người hay dùng, những chiếc khăn mặt dệt dầu mỏng tang mà lại không thấm nước, đường hoa mai và những gói kẹo thủ công.
Học sinh lớp 5A, bản Naka khiêng thùng mứt được tài trợ về trường.
Anh đi theo chúng, nghe mùa Xuân rưng rưng về bên khe suối nhỏ...
Bọn anh đi qua thung lũng Xiêng My - nơi đang có một dự án của nước ngoài tài trợ nhằm cải tạo đất đồi thành ruộng nước.
Người ta đang cố gắng hạ sơn để bóc lớp đá sỏi thành cơm, gạo cho người dân…
Anh đang tập để biết tin và anh biết niềm tin đã có, thì bao giờ cũng là có thật. Anh tin là khi trở về, anh sẽ sống tốt đẹp hơn, có ý nghĩa hơn rất nhiều.
Những ngày ở rừng, anh mới biết là chưa bao giờ mình cảm thấy cuộc sống thanh thản như thế.
Như lớp đất mịn, vừa được xới lên và khi anh cúi xuống, chạm vào lớp đất mịn còn ấm đường cày, thì bình yên cũng về, bồi hồi trôi qua ngón tay!.."
_Mai Thanh Hải - Báo Thanh Niên_
------------------------
Chúc các cô chú anh chị thật nhiều niềm vui trong kỳ nghỉ lễ bên gia đình và người thân

Để được làm người tử tế

Trong một thời gian dài, Việt Nam đã chọn mô hình tăng trưởng kinh tế có tính “đi tắt đón đầu”, chọn cái dễ mà làm, dựa vào nguồn ngoại lực và tài nguyên sẵn có, và hệ quả là đã làm triệt tiêu nội lực, thỏa hiệp với tiêu cực và chèn ép người tử tế...

Từ một mô hình kinh tế “đi tắt đón đầu”...
Từ khi kinh tế mở cửa, Việt Nam đã đạt được những bước tăng trưởng rất ấn tượng trong hơn hai thập niên, bất chấp đợt khủng hoảng kinh tế châu Á năm 1997. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng kinh tế của Việt Nam có tính đi tắt đón đầu, chọn cái dễ mà làm. Đặc trưng của mô hình này chính là việc dựa vào nguồn ngoại lực như vốn nước ngoài, bao gồm cả FDI, ODA và vốn đầu tư gián tiếp, đồng thời thúc đẩy những tập đoàn kinh tế nhà nước lớn, nhắm tới làm những cái to lớn, “hàng đầu thế giới”, trong khi bỏ qua việc chăm lo cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa và từng bước xây dựng nội lực để phát triển kinh tế.

Việt Nam đang cố gắng đầu tư cơ sở hạ tầng để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế. Ảnh: MINH KHUÊ
Việt Nam đang cố gắng đầu tư cơ sở hạ tầng để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế. Ảnh: MINH KHUÊ

Mô hình kinh tế này tận dụng sự thâm dụng nguồn tài nguyên sẵn có, lao động và vốn (mà một phần đáng kể là nguồn vốn bên ngoài), và sự lạc quan đối với một nền kinh tế mở cửa để tạo ra tiêu dùng, đầu tư và tăng trưởng.
Nhưng quá trình mở cửa và gỡ bỏ những rào cản trong môi trường kinh doanh đó đã chững lại từ những năm đầu thế kỷ 21. Những năm 1998-2001, để duy trì tăng trưởng kinh tế, thay vì tiếp tục chọn con đường có nhiều thử thách là đẩy mạnh cải cách và cởi trói cho môi trường kinh doanh, Chính phủ đã chọn con đường dễ hơn, gia tăng vay nợ (bao gồm ODA) và ưu đãi cho dòng vốn đầu tư quốc tế, bất chấp việc phải cấp nhiều vốn hơn mới đạt được 1% tăng trưởng. Nhưng một phần lớn nguồn lực đó chủ yếu lại được chuyển qua các nhóm lợi ích như các tập đoàn kinh tế nhà nước, một phần không nhỏ dòng vốn nước ngoài lại chảy vào bất động sản hoặc những hoạt động kinh doanh không đem lại những chuyển giao kỹ thuật.
Hệ quả của con đường tăng trưởng dễ dàng này là hiệu quả đầu tư và ứng dụng công nghệ trong nền kinh tế ngày một giảm sút trong khi môi trường kinh doanh hầu như không cải thiện đáng kể. Hệ số về hiệu quả sử dụng vốn ICOR cho thấy chi phí vốn tăng thêm để tạo ra một đồng tăng thêm của GDP ngày càng cao. Theo một bài về đánh giá hiệu quả đầu tư của tác giả Bùi Trinh trên TBKTSG năm 2011, nếu giai đoạn 2000-2005 bỏ ra gần 5 đồng có thể tạo ra 1 đồng tăng thêm của GDP, thì đến giai đoạn 2006-2010 phải bỏ ra 7,4 đồng mới tạo ra 1 đồng tăng thêm của GDP.
Trong phân tích của mình, tác giả Bùi Trinh cũng cho thấy hệ số TFP, đo lường đóng góp của tiến bộ công nghệ đến tăng trưởng kinh tế, chỉ còn đóng góp 8,8% vào tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn 2006-2010 so với mức 22% của giai đoạn 2000-2005. Nói cách khác, phí tổn vốn cho 1 đồng tăng trưởng GDP tăng đến gần 50% trong giai đoạn 2006-2010 trong khi tác động của công nghệ đến tăng trưởng kinh tế tụt dốc thảm hại trong khi người ta vẫn cho rằng với việc mở cửa và đón nhận FDI chúng ta sẽ học hỏi được kinh nghiệm và công nghệ của nước ngoài.
Trong khi đó, môi trường kinh doanh (theo báo cáo Doing Business của Ngân hàng Thế giới) không có cải thiện đáng kể ở các khoản mục thành lập doanh nghiệp, cung cấp điện, thuế, bảo vệ nhà đầu tư từ sau năm 2005. So với các quốc gia láng giềng, xếp hạng về môi trường kinh doanh của Việt Nam bị bỏ xa so với nhóm Singapore, Malaysia và Thái Lan, và quanh đi quẩn lại trong nhóm với Indonesia, Philippines và Trung Quốc.
Thực trạng xếp hạng thấp từ báo cáo của Doing Business 2015 và con số TFP năm 2011 của tác giả Bùi Trinh tuy khác nhau về thời điểm nhưng chỉ ra một điều: cơ sở hạ tầng và khả năng hấp thu công nghệ của Việt Nam đã và đang tụt hậu so với yêu cầu của nền kinh tế. Nói cách khác, tăng trưởng dựa vào ngoại lực không hề lan tỏa thành một cú hích đáng kể cho nội lực, mà lại còn triệt tiêu nó.
Có thể nói, tình thế nợ công tăng, nợ xấu nhiều, doanh nghiệp tư nhân suy yếu như hiện nay là hệ quả của một tư duy tăng trưởng kinh tế dễ dàng, đi tắt đón đầu, dựa vào ngoại lực và bỏ bê nội lực, đến mức mà chuyên gia Phạm Chi Lan phải lo ngại là sắp tới chúng ta chỉ có thể còn các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chứ không còn “nhỏ và vừa” nữa.
...biến điều bất thường thành bình thường
Không chỉ nợ công, nợ xấu cao và nền kinh tế kiệt quệ nội lực, cái nguy hiểm nhất của mô hình tăng trưởng dễ dàng này là nó đi kèm với một tư duy phải tạo ra thành tích nhanh và nhiều, sẵn sàng thỏa hiệp với tiêu cực miễn sao “được việc”, dẫn đến những điều bất bình thường được xem là bình thường. 
Lấy ngành ngân hàng làm ví dụ. Đã có một giai đoạn, sở hữu chéo giữa các ngân hàng trở thành chuyện bình thường trong giai đoạn trước khi khủng hoảng toàn cầu lan rộng đến Việt Nam và thậm chí vài năm sau đó. Nếu không có sự sụt giảm tăng trưởng dẫn đến nợ xấu ngân hàng tăng nhanh và những hệ lụy sau đó, có lẽ đó vẫn là một điều được hiển nhiên chấp nhận trong ngành ngân hàng.
Không chỉ trong ngành nhạy cảm như ngân hàng, mà ở khắp các lĩnh vực trong nền kinh tế, hành vi trốn thuế, làm giá chứng khoán, vay nợ không có trách nhiệm, buộc ngân sách bù đắp những khoản lỗ, duy trì tình trạng độc quyền và bất chấp lợi ích dân tộc để bảo vệ lợi ích nhóm... sinh sôi và nảy nở nhanh chóng. Người ta không quan tâm đến cạnh tranh lành mạnh và bình đẳng bằng cách cải tiến chất lượng và năng suất, mà chỉ quan tâm làm sao tiêu diệt được đối thủ nhanh nhất và làm giàu dễ nhất.
Càng ngày chúng ta lại càng thấy nhiều hơn những điều không bình thường. Những thương hiệu mà người Việt Nam có thể tự hào là của mình ngày một giảm đi (bị bán đi hoặc mất đi). Môi trường bị tàn phá khiến chúng ta không còn nhiều cảnh đẹp thiên nhiên để khoe với bạn bè quốc tế, chỉ còn lại những bờ biển bị băm nát. Con số tiến sĩ chúng ta đào tạo ngày càng tăng nhanh nhưng số công trình khoa học được đăng tạp chí quốc tế có uy tín và số ứng dụng công nghệ không tăng tương ứng. Những điều này thoạt đầu xuất hiện thì gây bàn tán trong dư luận như những điều lạ, bất thường, dần dần, dường như trở thành một sự thật hiển nhiên đang diễn tiến tại Việt Nam. Càng ngày người ta càng nhắm mắt với những tiêu cực, từ các cơ sở kinh tế cho đến bệnh viện, trường học, miễn là nó “bôi trơn” được cho sự vận hành của nền kinh tế.
...và hiệu ứng “chèn ép người tử tế”
Khi những tiêu cực của xã hội ngày một nhân rộng và trở thành chuyện bình thường, những người tử tế không chấp nhận thỏa hiệp với tiêu cực sẽ hoặc là phải tự động rút lui hoặc bị “chèn lấn” (mượn từ thuật ngữ crowding out trong kinh tế học). Đây là một hiệu ứng không mong muốn của mô hình tăng trưởng cũ của Việt Nam.
Lấy ví dụ, trong một nền kinh tế mà bong bóng tài sản bị đẩy lên đỉnh điểm như cách đây vài năm, để có thể vay vốn ngân hàng trong một nền kinh tế tăng trưởng nhanh và mọi người đòi hỏi tỷ suất sinh lợi cao một cách bất hợp lý (do bong bóng tài sản và lãi suất cao gây ra), khi không có cách nào để kiếm ra tỷ suất sinh lợi đó một cách đàng hoàng thì người ta móc nối với nhau để làm ra những con số, những dự án không có thật, thổi phồng những chiêu kiếm tiền để lừa ngân hàng, lừa nhà đầu tư và lừa lẫn nhau. Hệ quả là nợ xấu ngày càng chồng chất, các vụ án kinh tế, lừa đảo ngày một nhiều, còn người làm ăn tử tế thì vay không được tiền hoặc không dám vay vì lãi suất quá cao.
Trong lĩnh vực giáo dục hay y tế cũng dễ tìm thấy những cái không tử tế. Chẳng hạn, vì việc chạy theo cái gọi là có công trình khoa học đăng báo quốc tế nhanh nhất, người ta bất chấp mọi cách để có tên đăng báo, bất chấp ngụy tạo số liệu, đồng tác giả, hay thậm chí cố mà ra được một tạp chí quốc tế và tranh cho được quyền tổng biên tập. Vậy thì làm sao có người dám ngồi làm một công trình nghiên cứu công phu nhiều năm mà cuối cùng kết quả cũng y như người “đi tắt đón đầu”?
Bài học khủng hoảng tài chính gần đây ở nước ngoài và những vấn đề trong nước cho chúng ta thấy thỏa hiệp với những điều không đàng hoàng sẽ mang lại hệ quả khôn lường. Đối với ngành ngân hàng trong nước, chúng ta đã làm quá trễ trong chuyện kiểm soát rủi ro, dẫn đến nợ xấu tăng mạnh. Đối với tài chính công, chúng ta đã để cho sự lãng phí và tham nhũng trong các dự án công và công ty nhà nước đi quá xa để dẫn đến những sự cố “Vina”. Chúng ta không nên để những chuyện như vậy lặp lại nữa.
Đã đến lúc chúng ta phải thừa nhận rằng con đường của Việt Nam sẽ không còn dễ dàng, dựa vào vận may như trước nữa. Chắc chắn sẽ có nhiều cách nhìn khác nhau về mô hình tăng trưởng mới ở Việt Nam. Nhưng là gì đi nữa, chắc ai cũng sẽ đồng ý: nó không nên là một mô hình chèn ép người tử tế.
Muốn tạo ra thay đổi đối với sức cạnh tranh cốt lõi ở Việt Nam thì không nhất thiết chỉ có thể bắt đầu từ những thứ to tát như tranh cãi về chuyện có nên bơm tiền, kích cầu, phá giá đồng tiền hay không. Mà hãy bắt đầu bằng việc tạo ra một môi trường để người ta có thể làm ăn tử tế, sòng phẳng và không bị chèn ép.
Hy vọng rằng sau 10 năm nữa, những điều này không phải là chỉ là mơ ước ở Việt Nam.
(*) Đại học Bristol, Anh
Theo: Hồ Quốc Tuấn (*)  - thesaigontimes.vn
 
Ký Sự SEO © 2010 | Designed by Ký Sự Seo | Back to top